به نام خداوند بخشايندهء بخشايشگر ( 1 ) مقدّمهء چاپ نخست ستايش خدا را ، و درود بر پيام‌آور برگزيده‌اش محمّد مصطفى ( ص ) و خاندان و ياران سرافراز و بلند پايهء او . بىگمان دوران رسالت پيامبر ( ص ) پيامدهاى مهمى را در زمينه‌هاى سياسى و دينى و اقتصادى و ديگر ابعاد تاريخ جهان به بار آورد . از آنجا كه درك وضع سياسى يك عصر جز با مراجعه به اسناد رسمى آن روزگار - كه براى آگاهى از حقايق تاريخى ، ارزشمندترين مآخذ را تشكيل مىدهند - امكان‌پذير نيست ، براى درك درست دوران پيامبر ( ص ) ، نخست ناگزيريم كه به گردآورى اسناد آن بپردازيم . ( 2 ) پوشيده نيست كه قريشيان مكّه تا پيش از اسلام ، تجربهء چشمگيرى در زمينهء ادارهء شهرها نداشتند و هيچ‌گاه زير پرچم يك دولت متمدن و با فرهنگ گرد نيامده بودند تا از نظامهاى سياسى مدون برخوردار شوند . ما انكار نمىكنيم كه آنان گهگاه پيمان نامه‌هايى ميان خود و قبيله‌هاى همسايه نوشته‌اند اما دامنهء اين كار سخت تنگ بود . هنگامى كه اسلام از راه رسيد ، نيروهاى پراكندهء شبه جزيرهء عربستان حول يك كانون گرد آمدند و در چارچوب كشورى نظام يافته با اداره‌هاى منضبط ، سامان گرفتند ؛ ميان اين كشور و كشورهاى همسايه مانند پارس و بيزانس و مستعمرات آنها ، روابط سياسى پديد آمد . از عمر اين كشور هنوز ده سال نگذشته بود كه بر ايران ، عراق ، سوريه ، فلسطين ، مصر و سرزمينهاى ديگر چيره گشت . لازمهء چنين وضعى آن بود كه « نوشته‌هايى » براى بيان اين روابط سياسى تحرير شوند ، و به اين ترتيب اسنادى پديد آيند كه ما گوشه‌اى از تاريخچهء آنها را بازنموده‌ايم . نبايد گفت كه مسلمانان صدر اسلام ، تنها به روايت شفاهى تكيه مىكردند ؛ زيرا آنان دستور داشتند كه همهء مسائل مربوط به حقوق بندگان خدا را بنويسند و به گواهى ديگران برسانند ؛ زيرا